Đất và người Hải Dương
Chu Văn An
(Cập nhật: 01/08/2018)
 

CHU VĂN AN

(1292 - 1378)

Chu Văn An tên hiệu là Tiều Ẩn, tên chữ là Linh Triệt, tên thuỵ  là Văn Trinh, người thôn Văn, xã Quang Liệt, nay thuộc xã Thanh Liệt, huyện Thanh Trì, Hà Nội.

Thuở nhỏ, ông là người sớm có nghị lực, chuyên cần học tập, nghiêm khắc sửa mình, không màng danh lợi. Khi trưởng thành thi đậu Thái Học sinh (Tiến sĩ) nhưng không ra làm quan, ở nhà đọc sách dạy học. Tại thôn Văn, ông dựng nhà làm trường học trên gò lớn giữa đầm. Học trò gần xa nghe tiếng kéo đến học rất đông. Học trò của ông nhiều người đỗ đạt cao, giữ được đức thanh liêm, làm sự nghiệp lớn như Lê Quát, Phạm Sư Mệnh. Vua Trần Minh Tông (giữ ngôi từ năm 1314 đến 1329) thấy ông là người có tài, thanh liêm mẫu mực đã mời làm Tư nghiệp Quốc tử giám dạy Thái Tử.

Trần Dụ Tông (1336-1369) là học trò của ông, lên làm vua (trị vì từ 1341 - 1369) ham thích vui chơi, trễ nải chính trị, bề tôi nhiều người vi phạm phép nước, nhiều lần ông khuyên vua sửa trị, nhưng Dụ Tông không nghe. Ông bèn dâng sớ chém 7 tên nịnh thần đều là những kẻ có thế lực trong triều được vua yêu bấy giờ gọi là Thất trảm sớ. Nhà vua vẫn bỏ qua, không xem xét. Ông thất vọng, trao trả mũ áo từ quan, trở về làng dạy học. Học trò khi đã thành đạt, làm quan lớn trong triều nhưng vẫn giữ lễ học trò. “Khi có đến thăm hỏi vẫn lạy ở dưới giường, được Chu Văn An hỏi chuyện vài câu rồi đi, rất lấy làm mừng.” (Đại Việt sử ký toàn thư).

Trong những năm cuối đời, ông đến thăm vùng núi Chí Linh  (Hải Dương) - vùng đất thiêng của đất nước, nơi có nhiều di tích lịch sử và danh thắng, nơi hấp dẫn nhiều danh nhân. Ông đến núi Phượng Hoàng thuộc xã Kiệt Đặc, thấy rừng thông bát ngát, suối trong rì rào, đá núi lô xô, dựng nhà dạy học, làm thuốc chữa bệnh, làm thơ, viết sách tiêu dao cùng năm tháng và đặt tên cho mình là Tiều Ẩn.

Tuy ở chốn lâm tuyền, ông vẫn không quên vận mệnh quốc gia và triều đình cũng không quên một nhân tài mẫu mực. Khi triều đình có đại sự, mời ông vào tham dự, bao giờ ông cũng tâu bầy thẳng thắn, hy vọng giữ vững kỷ cương làm cho quốc thái, dân an. Vua cho người mang lễ vật đến nhà ban tặng, ông thường từ chối, và nếu có nhận thì lại đem chia cho mọi người. Sau vụ biến loạn Dương Nhật Lễ, Trần Nghệ Tông lên ngôi (1370), ông cả mừng, tuy tuổi đã cao, vẫn chống gậy về kinh bái yết. Vua ban chức gì ông cũng không nhận. Sau lễ bái yết, ông trở lại nhà riêng rồi mất vào cuối năm đó (1370). Sau khi mất, ông được truy tặng tước Văn Trinh, ban tên thuỵ là Khang Tiết, học trò làm nhà ở bên mộ và thường hàng năm đến để tỏ lòng thương tiếc. Tại nơi ông ẩn dật được dựng một ngôi đền thờ ông gọi là đền Phượng Hoàng. Ông được thờ tại Văn Miếu, là trường hợp đặc biệt trong giới nho sĩ nước nhà.

Đền thờ Phượng Hoàng ở thế kỷ 18 - 19 được trùng tu tôn tạo trở thành một trong Bát cổ của Chí Linh. Hiện nay tại đền còn 4 tấm bia nói về công đức và quá trình trùng tu đền Chu Văn An, trong đó có tấm bia: “Chu Văn Trinh tiên sinh ẩn cư xứ”. Xã Kiệt Đặc được đổi tên là xã Văn An từ sau cách mạng Tháng 8 để kỷ niệm nơi ông sống những năm cuối đời. Di tích đền Phượng Hoàng cũng như những di tích quan hệ đến Chu Văn An ở Chí Linh bị hư hại nặng từ kháng chiến chống Pháp, từng bước được trùng tu tôn tạo. Chu Văn An có nhiều tác phẩm có giá trị như: Tiều Ẩn thi tập, Tiều Ẩn quốc ngữ thi tập, Tứ thư thuyết ước… Những tác phẩm này phần lớn bị thất lạc, nay chỉ còn 12 bài thơ trong “Toàn Việt thi lục”.

Chu Văn An được đánh giá cao trong lịch sử dân tộc, nhất là phương diện giáo dục. Ở thế kỷ 19 học giả Phan Huy Chú nhận xét rằng: “Chu Văn Trinh học nghiệp thuần tuý, tiết tháo cao thượng, được đương thời suy tôn, thời sau ngưỡng mộ. Tìm trong làng nho của nước Việt ta, từ trước đến nay chỉ có mình ông”. 

_______________
Nguyễn Hằng (st)

(Nguồn trích: Nhân vật lịch sử Hải Dương)

 


 
Các bài liên quan
Chùa Quang Khánh (13/07/2018)
Nguyễn Trãi (1380 - 1442) (02/07/2018)
Đình Thuý Lâm và Cây Vải Tổ (15/06/2018)
 
Quay lạiXem tiếp   
 
 
LIÊN KẾT WEBSITE
 
 
LƯỢT TRUY CẬP
 
 
 Hôm nay52 
 Hôm qua623
 Tuần này52 
 Tất cả1241847 
IP: 3.235.253.6